Η αληθινή καταγωγή του κακάο βρίσκεται στον Αμαζόνιο του Ισημερινού, αποκαλύπτει νέα επιστημονική μελέτη.
Η προέλευση του κακάο, ενός από τα πιο εμβληματικά και πολύτιμα προϊόντα παγκοσμίως, αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο επιστημονικής έρευνας, ακαδημαϊκού διαλόγου και πολιτισμικής υπερηφάνειας για διάφορες περιοχές της Αμερικής. Ωστόσο, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports ανατρέπει τα μέχρι πρότινος δεδομένα, αποδεικνύοντας μέσω αρχαιογενομικών στοιχείων ότι η κοιτίδα του κακάο δεν βρίσκεται στη Μεσοαμερική –όπως θεωρούνταν παραδοσιακά– αλλά στον Αμαζόνιο του Ισημερινού.
Η ανακάλυψη αυτή βασίζεται στην ανάλυση απανθρακωμένων σπόρων που εντοπίστηκαν στον αρχαιολογικό χώρο Σάντα Άνα-Λα Φλόριντα, στην επαρχία Ζαμόρα Τσιντσίπε, και αλλάζει ριζικά την ιστορία της καλλιέργειας αυτού του αρχαίου φυτού. Παράλληλα, ενισχύει τον κομβικό ρόλο του Ισημερινού στην πολιτιστική και αγροτική κληρονομιά του κακάο.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από μια διεπιστημονική ομάδα επιστημόνων από τον Ισημερινό, τον Καναδά και τη Γαλλία, οι οποίοι εφάρμοσαν τεχνικές γενετικής αλληλούχισης σε αρχαιολογικά ευρήματα ηλικίας άνω των 5.300 ετών. Τα ευρήματα ανήκουν στον πολιτισμό Μάγιο-Τσιντσίπε, έναν αρχαίο αμαζόνιο πολιτισμό που κατοικούσε στο ανατολικό άκρο της σημερινής επικράτειας του Ισημερινού και άφησε πίσω του σημαντικές ενδείξεις πρώιμης εξημέρωσης φυτών.
Στο σημείο των ανασκαφών, στην ενορία Παλάντα του καντονιού με το ίδιο όνομα, βρέθηκαν αρχαιοβοτανικά κατάλοιπα που αποδεικνύουν την πρώιμη εξημέρωση του Theobroma cacao. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν οικιακά και τελετουργικά συμφραζόμενα με απανθρακωμένους σπόρους, στους οποίους εντοπίστηκαν μοριακά κατάλοιπα κακάο. Η ανάλυση των ευρημάτων μέσω αρχαιογενομικής και χημικών τεχνικών, μεταξύ των οποίων και ο εντοπισμός θεοβρωμίνης –βιοχημικού δείκτη χρήσης κακάο– επιβεβαιώνει την καλλιέργεια και κατανάλωση του φυτού στην περιοχή.
Το πλέον εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης είναι η ξεκάθαρη παρουσία DNA εξημερωμένου Theobroma cacao στους αρχαίους σπόρους, γεγονός που αποδεικνύει όχι μόνο τη διατροφική και τελετουργική χρήση του, αλλά και την πρώιμη καλλιέργεια και γενετική επιλογή του.
Το κακάο του Αμαζονίου του Ισημερινού δεν είναι μόνο το αρχαιότερο που έχει καταγραφεί έως σήμερα, αλλά και ένα από τα πιο γενετικά ποικιλόμορφα. Η μελέτη εντόπισε γενεαλογίες του Theobroma cacao που είναι μοναδικές για την περιοχή και δεν συναντώνται σε άλλες περιοχές της Νότιας ή Μεσοαμερικής. Η γενετική αυτή ποικιλομορφία υποδηλώνει ότι ο δυτικός Αμαζόνιος –και ειδικότερα το σημερινό έδαφος του Ισημερινού– αποτέλεσε πρωτογενές κέντρο προέλευσης και διαφοροποίησης του κακάο, από το οποίο στη συνέχεια διαδόθηκε προς τον βορρά μέσω δικτύων ανταλλαγών μεταξύ ιθαγενικών κοινοτήτων.
Το μοντέλο αυτό διάδοσης έρχεται σε αντίθεση με την επικρατούσα αφήγηση που απέδιδε την αρχική εξημέρωση του κακάο σε μεσοαμερικανικούς πολιτισμούς, όπως οι Ολμέκοι και οι Μάγια.
