Ανάλυση από τον Roberto Mansilla Blanco. | Από το Lisanews.org. Το «Καρτέλ των Ήλιων», ένα δίκτυο στο οποίο συμμετέχουν ανώτατα στελέχη του καθεστωτικού μηχανισμού του Νικολάς Μαδούρο, έχει μετατρέψει τη Βενεζουέλα σε στρατηγικό έδαφος δράσης για τα διεθνή κυκλώματα ναρκωτικών. Σε αυτήν την ανάλυση, ο γεωπολιτικός αναλυτής και απόφοιτος του Μεταπτυχιακού Επαγγελματικού Προγράμματος Αναλυτών Πληροφοριών του LISA Institute, Ρομπέρτο Μανσίγια, παρουσιάζει την «ακτινογραφία» του Καρτέλ, αναδεικνύοντας τη λειτουργική του ικανότητα, τα βασικά στελέχη του, αλλά και τους συμμάχους και αντιπάλους του, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Η έναρξη της νέας προεδρικής θητείας 2025-2031 σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο μέσα στη μακρόχρονη πολιτική κρίση που ταλανίζει τη Βενεζουέλα εδώ και δύο δεκαετίες. Η συγκυρία καθορίζεται από αστάθεια, γεωπολιτικές εντάσεις και διεθνή αβεβαιότητα.
Σε εσωτερικό επίπεδο, η αμφισβήτηση της νομιμότητας των εκλογικών αποτελεσμάτων της 28ης Ιουλίου συντηρεί την πόλωση, καθώς δεν υπάρχει υποψήφιος που να συγκεντρώνει συναίνεση, ούτε στο εσωτερικό ούτε διεθνώς. Παρά τις ενστάσεις, ο Νικολάς Μαδούρο επισπεύδει την ανάληψη της νέας του θητείας, με τη στήριξη 40 χωρών (μεταξύ αυτών Κίνα, Ρωσία, Κούβα και Ιράν). Ωστόσο, σημαντικό τμήμα της διεθνούς κοινότητας αποφεύγει να αναγνωρίσει την εκλογική διαδικασία επικαλούμενο έλλειψη διαφάνειας, ενώ ορισμένα κράτη εντείνουν τις κυρώσεις κατά μελών της κυβέρνησης.
Από την άλλη, ο εξόριστος στη Μαδρίτη αντίπαλος του Μαδούρο, Εδμούντο Γκονσάλες Ουρρούτια — που αναγνωρίζεται ως νόμιμος πρόεδρος μόνο από επτά χώρες, ανάμεσά τους οι ΗΠΑ και η Αργεντινή, αλλά και από το Ευρωπαϊκό, το Ισπανικό και το Δομινικανό κοινοβούλιο — δηλώνει ότι θα επιστρέψει στη Βενεζουέλα για να διεκδικήσει την προεδρία που, όπως υποστηρίζει, κέρδισε.
Πέρα από την πολιτική πόλωση και την κοινωνικοοικονομική κρίση, σύμφωνα με διεθνείς και εγχώριες ΜΚΟ, η εξουσία στη Βενεζουέλα καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την παρουσία μαφιών και εγκληματικών οργανώσεων, πολλές από τις οποίες συνδέονται άμεσα με στρατιωτικές, δικαστικές και επιχειρηματικές δομές ή απολαμβάνουν την ανοχή του καθεστώτος.
Το πλέον γνωστό παράδειγμα είναι το Καρτέλ των Ήλιων, που φέρεται να αποτελείται κυρίως από στρατηγούς του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου της Εθνικής Μπολιβαριανής Φρουράς (FANB), υπηρεσίες ασφαλείας, δικαστικούς και κορυφαία στελέχη του «μαδουριστικού» μηχανισμού. Σύμφωνα με διάφορες πηγές, το Καρτέλ εμπλέκεται σε διακίνηση ναρκωτικών και όπλων, ξέπλυμα χρήματος, λαθρεμπόριο και δωροδοκίες, καθιστώντας τη χώρα κόμβο για το διεθνές οργανωμένο έγκλημα.
Παρά τις επίσημες διαψεύσεις της κυβέρνησης, ανεξάρτητες πηγές υποστηρίζουν ότι η έλλειψη διαφάνειας και η εξουσία που συγκεντρώνει το στρατιωτικό κατεστημένο τροφοδοτούν το κλίμα μυστικοπάθειας γύρω από την ύπαρξη και τις δραστηριότητες του Καρτέλ.
Κάποιες αναφορές τοποθετούν τις ρίζες του ήδη από το 1993, πριν την άνοδο του Ούγο Τσάβες στην εξουσία. Αρχικά, ανώτεροι και κατώτεροι αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων κατηγορήθηκαν για διακίνηση ναρκωτικών και διασυνδέσεις με διεθνή κυκλώματα. Όπως επισημαίνει το δίκτυο InSight Crime, ο όρος «Καρτέλ των Ήλιων» εμφανίστηκε όταν δύο στρατηγοί της τότε Εθνοφρουράς, οι Ραμόν Γκιγιέν Ντάβιλα και Ορλάντο Ερνάντες Βιγιέγας, τέθηκαν υπό έρευνα για εμπλοκή σε ναρκοδιακίνηση και συναφή αδικήματα, εκμεταλλευόμενοι τη θέση τους.
Αρχικά, οι στρατιωτικοί περιορίζονταν σε δωροδοκίες και στη διευκόλυνση των διαδρομών των καρτέλ μέσω του βενεζουελάνικου εδάφους, χωρίς απευθείας επαφή με τους παραγωγούς και προμηθευτές. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η επιρροή τους φέρεται να εδραιώθηκε, εντάσσοντας τη Βενεζουέλα σε διεθνή δίκτυα εγκληματικότητας.
Το Καρτέλ των Ήλιων δεν διαθέτει μία καθορισμένη δομή διοίκησης
Ωστόσο, το InSight Crime καταγράφει μια λίστα 123 υψηλόβαθμων αξιωματούχων, εν ενεργεία και εν αποστρατεία, οι οποίοι έχουν εμπλακεί στη διακίνηση κοκαΐνης. Οι αμερικανικές αρχές διαθέτουν επίσης κατάλογο ανώτερων αξιωματικών του Βενεζουελάνικου στρατού που συμμετέχουν σε αυτές τις δραστηριότητες, καθώς και των ενδεχόμενων ξένων συνεργατών τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ονομασία «Καρτέλ των Ήλιων» προέρχεται από το διακριτικό που φέρουν στη στολή τους οι Βενεζουελανoί στρατηγοί: δύο ήλιοι στις επωμίδες, ιδιαίτερα στην περίπτωση των Υποστρατήγων.
Εκτιμάται ότι η ισχύς του Καρτέλ αυξήθηκε εκθετικά με την άνοδο του Ούγκο Τσάβες στην προεδρία, ιδίως λόγω της διεύρυνσης των ποσοστώσεων πολιτικής και οικονομικής ισχύος που αποδόθηκαν στη νεοσύστατη FANB (Μπολιβαριανή Εθνική Ένοπλη Δύναμη), συνταγματικά κατοχυρωμένη στο πλαίσιο της «πολιτικο-στρατιωτικής» αντίληψης της Μπολιβαριανής Επανάστασης, που αργότερα εξελίχθηκε σε «Σοσιαλισμό του 21ου αιώνα». Η FANB και το κρατικό πλέγμα ασφαλείας (PNB, SEBIN, GNB, μεταξύ άλλων) έχουν συνδέσει στενά τη λειτουργία και ακόμη και την πολιτική τους επιβίωση με τη διατήρηση του καθεστώτος «τσαβισμού-μαδουρισμού».
Οι εγκληματικές δραστηριότητες του Καρτέλ των Ήλιων έφτασαν μέχρι τη Διεθνή Επιτροπή Ελέγχου των Ναρκωτικών (JIFE) του ΟΗΕ, η οποία το 2019 επιβεβαίωσε την ύπαρξη του συγκεκριμένου δικτύου. Η επίσημη κατηγορία κατά του Καρτέλ κατατέθηκε το 2020 στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Νότιας Περιφέρειας της Νέας Υόρκης. Με την πάροδο του χρόνου, διευρύνθηκε το δίκτυο πληροφοριών που επιβεβαιώνουν την ύπαρξή του και τις διεθνείς του διασυνδέσεις. Ωστόσο, το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Βενεζουέλας παραμένει σιωπηλό σχετικά με το ενδεχόμενο έναρξης έρευνας από τον ΟΗΕ για αυτή την εγκληματική οργάνωση.
Ποιος είναι ποιος μέσα στο Καρτέλ των Ήλιων;
Βλαντίμιρ Παδρίνο Λόπες
Θεωρείται ο αρχιτέκτονας και κύριος λήπτης αποφάσεων του Καρτέλ. Ορίστηκε από τον Μαδούρο υπουργός Άμυνας τον Οκτώβριο του 2014, έχοντας προηγουμένως αναδειχθεί από τον Τσάβες σε υπαρχηγό του Στρατού και Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου (2012) και σε Στρατηγό Στρατού (2013). Η παραμονή του στο υπουργείο (δέκα χρόνια) τον καθιστά έναν από τους μακροβιότερους υπουργούς Άμυνας στην ιστορία της Βενεζουέλας. Ο ρόλος του υπήρξε καθοριστικός για τη διατήρηση της πίστης των στρατιωτικών ηγεσιών στον Μαδούρο και για την ενοποίηση των διαφορετικών ομάδων ισχύος στο στράτευμα.
Το 2016, η δημιουργία της εταιρείας CAMIMPEG υπό στρατιωτική διοίκηση για την εκμετάλλευση και διανομή πετρελαίου, καθώς και ο έλεγχος του στρατηγικού Arco Minero (στις πολιτείες Μπολίβαρ και Αμαζόνας), ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την πολιτική και οικονομική δύναμη τόσο του Παντρίνο όσο και της FANB.
Σίλια Φλόρες
Η επίσημα αποκαλούμενη «Πρώτη Μαχήτρια Κυρία» και σύζυγος του Νικολάς Μαδούρο είναι από τις πιο γνωστές αλλά και πιο αινιγματικές φιγούρες του «τσαβισμού-μαδουρισμού». Έχει διατελέσει πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης (2006-2011) και Γενική Εισαγγελέας (2012-2013). Αν και ο ακριβής ρόλος της στο Καρτέλ των Ήλιων παραμένει ασαφής, το όνομά της συνδέθηκε με το σκάνδαλο των «ναρκοανιψιών» (οι ανιψιοί της συνελήφθησαν το 2015 από την DEA στην Αϊτή για διακίνηση ναρκωτικών και αργότερα καταδικάστηκαν στις ΗΠΑ). Αποφυλακίστηκαν το 2022 στο πλαίσιο ανταλλαγής κρατουμένων μεταξύ Ουάσιγκτον και Καράκας. Παράλληλα, η Φλόρες θεωρείται βασικό μέλος της «Κούπουλα», ομάδας ισχύος με δραστηριότητες νόμιμες και παράνομες.
Ντιοσδάδο Καμπέγιο Ροντόν
Στρατιωτικός και νυν πρόεδρος του κυβερνώντος PSUV. Συμμετείχε στο αποτυχημένο πραξικόπημα του Τσάβες το 1992 και κατείχε υψηλά αξιώματα τόσο επί Τσάβες όσο και επί Μαδούρο. Κρίσιμος παράγοντας ισχύος στο πλέγμα FANB, στη γραφειοκρατία του καθεστώτος και στις νέες οικονομικές ελίτ. Το 2020, οι ΗΠΑ πρόσφεραν αμοιβή 10 εκατ. δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγήσουν στη σύλληψή του, κατηγορώντας τον για συμμετοχή στο Καρτέλ των Ήλιων.
Ούγκο Αρμάντο Καρβαχάλ Μπάριος, «Πολιό Καρβαχάλ»
Στρατηγός Στρατού και διευθυντής της Στρατιωτικής Αντικατασκοπείας (2004-2011 και 2013-2014). Διέφυγε το 2014 και εκδόθηκε το 2023 από την Ισπανία στις ΗΠΑ για να αντιμετωπίσει κατηγορίες για ναρκοδιακίνηση. Η DEA τον τοποθετεί στη γένεση του Καρτέλ, καθώς ήδη από το 2005 ο Τσάβες είχε διατάξει να βοηθήσει τις FARC στη διακίνηση κοκαΐνης.
Κλίβερ Αλκαλά Κορδόνες
Στρατηγός της FANB, κατηγορήθηκε το 2011 από τις ΗΠΑ για συμμετοχή στο Καρτέλ. Το 2019 αναγνώρισε τον Χουάν Γκουαϊδό ως νόμιμο πρόεδρο, αποστατώντας από τον Μαδούρο. Το 2020 παραδόθηκε στις αμερικανικές αρχές, καταδικάστηκε σε πάνω από 21 χρόνια φυλάκισης το 2024 για παροχή όπλων στις FARC, ενώ παραδέχτηκε ότι απέτρεπε συλλήψεις μελών της οργάνωσης κατά την εποχή Τσάβες.
Οι FARC και ο ELN
Σύμφωνα με κατηγορίες των ΗΠΑ, το Καρτέλ συνεργάστηκε στενά με τις FARC και τον ELN, μεταφέροντας έως και 250 τόνους κοκαΐνης τον χρόνο προς τις ΗΠΑ.
Άλλοι παράγοντες
Αναφέρονται ακόμη: ο πρώην υπουργός Πετρελαίου Τάρεκ Ελ Αϊσάμι (εμπλεκόμενος σε σκάνδαλα διαφθοράς και ναρκοδιακίνησης), Μεξικανοί βαρόνοι όπως ο «Γκορδίτο Γκονσάλες», ο «Λόκο Μπαρρέρα», μέλη των Ζέτας, καθώς και ο επιχειρηματίας Σαμάρκ Λόπες Μπέγιο, φερόμενος ως άνθρωπος-βιτρίνα του Αϊσάμι.
Δίκτυα του Καρτέλ εντός και εκτός Βενεζουέλας
Σύμφωνα με το Armando.info, η Κολομβία θεωρεί το Καρτέλ «ενεργή απειλή» για την ασφάλειά της, κυρίως λόγω των συμμαχιών του με τις FARC, τον ELN και μεξικανικά καρτέλ όπως το Σιναλόα, η Χαλίσκο Νέα Γενιά και η βραζιλιάνικη PCC.
Η περιοχή Κατατούμπο στη βόρεια Κολομβία αποτελεί κεντρικό κόμβο παραγωγής και διακίνησης ναρκωτικών (250-350 τόνους ετησίως, με κέρδη έως 5,9 δισ. δολάρια). Στη Βενεζουέλα, οι πολιτείες Μπολίβαρ και Σούκρε λειτουργούν ως στρατηγικές πλατφόρμες για διαδρομές προς Νότια Αμερική και Καραϊβική.
Επιπλέον, από το 2008, οι «Περιφέρειες Ολοκληρωμένης Άμυνας» (REDI) έχουν δώσει στη στρατιωτική ηγεσία απόλυτο έλεγχο όχι μόνο των στρατιωτικών επιχειρήσεων αλλά και των παράλληλων εγκληματικών δραστηριοτήτων.
Σύμφωνα με το Armando.info, «υπάρχει συναίνεση ότι ο υπουργός Άμυνας, ο υφυπουργός Άμυνας, οι επικεφαλής των τεσσάρων κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων (Στρατός, Ναυτικό, Αεροπορία, Εθνική Φρουρά), καθώς και οι διοικητές των οκτώ στρατηγικών REDI, αποτελούν βασικούς πυλώνες της δομής του καρτέλ».
Αν και έχει υπάρξει συμφωνία επιχειρησιακής συνεργασίας με τις κολομβιανές αντάρτικες οργανώσεις και άλλες εγκληματικές ομάδες τόσο κολομβιανές όσο και βενεζουελάνικες, υπάρχουν αναφορές για ανταγωνισμό γύρω από τον έλεγχο των δικτύων διακίνησης ναρκωτικών και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων μεταξύ του Καρτέλ των Ήλιων και οργανώσεων διακρατικού εγκλήματος, όπως το Tren de Aragua.
Είναι η Βενεζουέλα ένα «ναρκο-κράτος»;
Ο καταιγισμός αποκαλύψεων και δικαστικών κατηγοριών, κυρίως εκτός χώρας, γύρω από τη δράση του Καρτέλ των Ήλιων, τροφοδοτεί ένα αμείλικτο ερώτημα για το μέλλον της Βενεζουέλας: έχει μετατραπεί η χώρα σε «ναρκο-κράτος» και τι σημαίνει αυτό για την περιφερειακή ασφάλεια;
Το InSight Crime παραθέτει επτά λόγους για να θεωρηθεί η Βενεζουέλα «ναρκο-κράτος»:
Διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος στα ανώτερα επίπεδα του κράτους.
Ενδείξεις κλεπτοκρατίας.
Ανάθεση κρατικών εξουσιών σε αθέμιτους και παράνομους δρώντες.
Εκρηκτική ανάπτυξη του οργανωμένου εγκλήματος στη χώρα.
Υψηλά επίπεδα βίας από κρατικούς και μη κρατικούς παράγοντες.
Εξαγωγή εγκληματικότητας.
Εκτεταμένες διεθνείς κατηγορίες για εγκληματική συμπεριφορά.
Η ΜΚΟ Transparencia Venezuela υπογραμμίζει ότι η μελέτη των παράνομων οικονομιών, των εγκληματικών οργανώσεων και του πολιτικοκοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύσσονται, αποκαλύπτει μια «συμβιωτική σχέση» μεταξύ παρανόμων και κρατικών θεσμών. Πρόκειται για μια φάση όπου η αλληλεξάρτηση εγκλήματος και πολιτικοοικονομικού συστήματος είναι τόσο στενή ώστε τα όρια να γίνονται δυσδιάκριτα, με τους εμπλεκόμενους να λειτουργούν ως πολιτικο-γραφειοκρατικο-οικονομικο-εγκληματική εταιρική οντότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, το Καρτέλ των Ήλιων φέρεται να δρα ως ρυθμιστής της διακίνησης ναρκωτικών μέσα από τις ανώτερες βαθμίδες του στρατιωτικού και κρατικού μηχανισμού του Μαδούρο. Ως εκ τούτου, η Βενεζουέλα αναδύεται ως πιθανό επίκεντρο του διακρατικού ναρκεμπορίου, τροφοδοτώντας δίκτυα διανομής προς τις ΗΠΑ, την Καραϊβική, τη Νότια και Κεντρική Αμερική, με τη συνδρομή συμμάχων σε Κολομβία, Ονδούρα, Μεξικό και Καραϊβική.
Αυτή η εικόνα έχει οδηγήσει σε συγκρίσεις με κράτη-παραδείγματα όπως η Γουινέα Μπισάου στη Δυτική Αφρική. Μόνο για το 2023, η συνολική αξία των ναρκωτικών που διακινήθηκαν μέσω Βενεζουέλας εκτιμάται σε 4,9 δισ. δολάρια.
Παράλληλα, υπάρχει η εκτίμηση ότι το ναρκεμπόριο και άλλες παράνομες δραστηριότητες, όπως το λαθρεμπόριο και η παράνομη εξόρυξη φυσικών πόρων (π.χ. στο Arco Minero), έχουν εξελιχθεί σε έναν «νέο κινητήρα» της οικονομίας, μετριάζοντας τις συνέπειες της κρίσης, των διεθνών κυρώσεων και της κατάρρευσης της πετρελαϊκής βιομηχανίας, παρότι η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα υδρογονανθράκων στη Δύση.
Η στροφή του Μαδούρο προς έναν συνδυασμό αυταρχισμού και οικονομικής «περεστρόικα» έχει ωφελήσει τόσο εγκληματικά δίκτυα που δρουν μέσα στο κράτος όσο και τη νέα «μπολιμπουρζουαζία» που αναδείχθηκε από αυτές τις πολιτικές.
Οι Ζώνες Ειδικής Οικονομίας (ZEE), που θεσπίστηκαν το 2014, και οι λεγόμενες «Ζώνες Ειρήνης» υπό τον έλεγχο της FANB, ενίσχυσαν αυτό το νέο μοντέλο.
Την περίοδο 2021–2023 οι αρχές ασφαλείας της χώρας διαφήμισαν δεκάδες επιχειρήσεις κατά εγκληματικών οργανώσεων που συνδέονταν με παράνομες οικονομίες — από διακίνηση ναρκωτικών, καυσίμων, όπλων και πυρομαχικών έως παράνομη εκμετάλλευση και εμπόριο χρυσού. Ειδικά η κοκαΐνη έχει αποκτήσει κεντρικό ρόλο στη Βενεζουέλα την τελευταία δεκαετία.
Πηγή: Lisanews.org
