Μείωση των ανθρωποκτονιών στη Βραζιλία, αλλά η βία παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Στη Βραζιλία, οι 44.127 ανθρωποκτονίες που καταγράφηκαν το 2024 αντιπροσωπεύουν μια μείωση κατά 5,4% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Με μέσο όρο 22,8 ανθρωποκτονίες ανά 100.000 κατοίκους, πρόκειται για τον χαμηλότερο δείκτη των τελευταίων 11 ετών. Σε σύγκριση με το 2017, η μείωση αγγίζει το 27,7%.
Αυτή η εξέλιξη καταγράφεται στην Ετήσια Έκθεση για τη Δημόσια Ασφάλεια της Βραζιλίας 2025, η οποία δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα. Η έκθεση επισημαίνει ωστόσο την αύξηση των απατών και των κυβερνοεγκλημάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο δείκτης ανθρωποκτονιών δεν περιλαμβάνει τις ληστείες με θανατηφόρα κατάληξη, ένα φαινόμενο ολοένα και συχνότερο, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Επίσης, δεν συνυπολογίζονται οι σωματικές βλάβες που καταλήγουν σε θάνατο, οι θάνατοι από αδιευκρίνιστα αίτια ή οι δολοφονίες από την αστυνομία — στοιχεία που αποκαλύπτουν μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Το παράδειγμα του Σάο Πάολο, της οικονομικής πρωτεύουσας της χώρας, είναι ενδεικτικό: ενώ το 2023 ο επίσημος δείκτης ανθρωποκτονιών ήταν 6,4 ανά 100.000 κατοίκους, εάν συμπεριλαμβάνονταν όλες οι σκόπιμες βίαιες θανάσιμες ενέργειες, ο αριθμός θα ανερχόταν σε 11,2 — σχεδόν το διπλάσιο.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η κατάσταση της Βραζιλίας παραμένει κρίσιμη. Σύμφωνα με το Γραφείο του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC), η χώρα εμφανίζει δείκτη σκόπιμων βίαιων θανάτων σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής (19,2 το 2022) και σχεδόν τετραπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου (5,8). Αν και η Βραζιλία αντιστοιχεί μόλις στο 3% του παγκόσμιου πληθυσμού, ευθύνεται για περίπου το 10% όλων των ανθρωποκτονιών παγκοσμίως.
Το Νορντέστε συγκεντρώνει τις πιο βίαιες πόλεις της Βραζιλίας
Οι πιο βίαιες πόλεις της Βραζιλίας εντοπίζονται κυρίως στο βορειοανατολικό τμήμα (Νορντέστε) της χώρας. Από τους 20 δήμους που βρίσκονται στην κορυφή της σχετικής λίστας, οι 12 πρώτοι ανήκουν στη συγκεκριμένη περιοχή. Σύμβολο αυτής της κατάστασης αναδεικνύεται η πόλη Μαρανγκουάπε, στην πολιτεία Σεαρά, η οποία καταγράφεται ως η πιο βίαιη πόλη της χώρας, με δείκτη 79,9 θανάτων ανά 100.000 κατοίκους.
Η έξαρση της βίας αποδίδεται στη σύγκρουση δύο εγκληματικών οργανώσεων: του Comando Vermelho (CV), που προέρχεται από το Ρίο ντε Ζανέιρο, και των Φρουρών του Κράτους (Guardiões do Estado – GDE), μιας τοπικής φατρίας με διεθνείς διασυνδέσεις, ιδίως με το καρτέλ του Κάλι στην Κολομβία. Το GDE, που προέκυψε το 2015 ως διάσπαση από το Πρώτο Κομάντο της Πρωτεύουσας (PCC), διακινεί ναρκωτικά μέσω Βολιβίας και Περού. Παρότι συνεργάστηκε με το PCC μεταξύ 2016-2019, σήμερα θεωρεί και το PCC και το CV ως εχθρούς.
Η βία μεταξύ φατριών στο Σεαρά δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Το 2019, οι συγκρούσεις οξύνθηκαν λόγω των αυστηρότερων πολιτικών στις φυλακές που επέβαλε ο τότε γραμματέας σωφρονιστικής διοίκησης, Mauro Albuquerque, ο οποίος απαγόρευσε τη χωριστή κράτηση των μελών κάθε φατρίας και την είσοδο κινητών τηλεφώνων. Το αποτέλεσμα ήταν κύμα επιθέσεων στην πρωτεύουσα Φορταλέζα και στη μητροπολιτική περιοχή, με εμπρησμούς οχημάτων, διακοπές στη δημόσια συγκοινωνία και αναστολή βασικών υπηρεσιών, γεγονότα που οδήγησαν ακόμα και στην παρέμβαση της Εθνικής Φρουράς.
Μαρανγκουάπε: Πόλη-πέρασμα και επίκεντρο της σύγκρουσης
Ο πόλεμος για τον έλεγχο του ναρκωεμπορίου έχει μετατρέψει τη Μαρανγκουάπε σε ζώνη υψηλού κινδύνου, με περιστατικά όπως η σφαγή στο διαμέρισμα Αναμάρι το 2023, όπου σκοτώθηκαν τέσσερα άτομα, ανάμεσά τους και μια έγκυος γυναίκα. Οι εγκληματικές οργανώσεις επέβαλαν την εξουσία τους ακόμα και στον οικονομικό τομέα, ελέγχοντας επιχειρήσεις όπως οι πάροχοι Ίντερνετ και υποχρεώνοντας τους κατοίκους να υπακούν, υπό την απειλή ακόμα και εκδίωξης από την περιοχή.
Η κατάσταση επιβαρύνεται από τη γειτνίαση με την πόλη Μαρακαναού, που πλήττεται από παρόμοιες συγκρούσεις, αλλά και από την στρατηγική γεωγραφική θέση της Μαρανγκουάπε, η οποία λειτουργεί ως πέρασμα για τη διακίνηση ναρκωτικών προς το λιμάνι του Πεσέμ, ένα κομβικό σημείο για την εξαγωγή προς την Αφρική και την Ευρώπη.
Εκτός από τη Μαρανγκουάπε και τη Μαρακαναού, ακόμη τρεις πόλεις του Σεαρά περιλαμβάνονται στη λίστα των 20 πιο βίαιων στη Βραζιλία για το 2024: Καουκαΐα, Ιταπιπόκα και Σομπράλ. Στις υπόλοιπες πολιτείες του Νορντέστε, ξεχωρίζουν η Καμασάρι, στην πολιτεία της Μπαΐα, όπου η κινεζική εταιρεία BYD έχει κατασκευάσει εργοστάσιο ηλεκτρικών οχημάτων, και η τουριστική πόλη Κάμπο ντε Σάντο Αγουστίνιο, στην πολιτεία του Περναμπούκο.
