Americalatina.gr. Με χαμηλή συμμετοχή ηγετών από την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και τη Λατινική Αμερική (με παρουσία 12 αρχηγών Κρατών και 6 αντιπροέδρων) πραγματοποιείται στην πόλη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας η Σύνοδος Κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης – Λατινικής Αμερικής, στη σκιά των πολιτικών κινήσεων του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή.
Διαβάστε ακόμη>>: Πως ο Τραμπ “έδιωξε” την Ε.Ε. από τη Σύνοδο με τη Λατινική Αμερική στην Κολομβία
Με τον πόλεμο στην Ουκρανία να πλησιάζει τα τέσσερα χρόνια, την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και την επιστροφή στις Ηνωμένες Πολιτείες μιας πιο τιμωρητικής εξωτερικής πολιτικής υπό τη δεύτερη διακυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, η Λατινική Αμερική προσπαθεί να εδραιώσει τη θέση της σε ένα διεθνές περιβάλλον όλο και πιο αβέβαιο, με τη στήριξη του ευρωπαϊκού μπλοκ.
Λατινική Αμερική: σε αναζήτηση στρατηγικής αυτονομίας με τη στήριξη της Ευρώπης. Η γεωπολιτική αστάθεια, η επιστροφή του Τραμπ και οι προκλήσεις της νέας συνεργασίας CELAC–ΕΕ.
Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί με επιφυλακτικότητα κάθε προσπάθεια διαφοροποίησης συμμαχιών, διατηρώντας μια λογική όπου δείχνει διατεθειμένη να τιμωρεί όσους θεωρεί αντιπάλους και να ανταμείβει όσους ευθυγραμμίζονται με τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η προσέγγιση μεταξύ CELAC και Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστά ταυτόχρονα ευκαιρία και ρίσκο.
Μια συνεργασία με προοπτικές και περιορισμούς
Ο πρώην πρόεδρος του Διαλόγου της Αμερικής (Inter-American Dialogue) και ειδικός στη γεωπολιτική της Λατινικής Αμερικής, Μάικλ Σίφτερ, υπογραμμίζει ότι αυτή η νέα σύγκλιση είναι «καλοδεχούμενη, ιδιαίτερα απέναντι στην επιθετική και μονομερή εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ».
Κατά τον ίδιο, το λεγόμενο «φαινόμενο Τραμπ» ενεργοποίησε νέους πολυμερείς άξονες, με την ενίσχυση των δεσμών Λατινικής Αμερικής–Ευρώπης να αποκτά ρόλο κεντρικού σταθεροποιητικού παράγοντα στο διεθνές σύστημα.
Ωστόσο, ο Σίφτερ προειδοποιεί ότι το timing δεν είναι το πιο ευνοϊκό: «Η Σύνοδος θα πραγματοποιηθεί σε ένα περίπλοκο περιβάλλον, με έντονο περιφερειακό κατακερματισμό και με τους Ευρωπαίους να επικεντρώνονται σε άλλες προτεραιότητες».
Η Ευρώπη αναζητά εταίρους για να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση και να ενισχύσει την παρουσία της στον Παγκόσμιο Νότο, ενώ η Λατινική Αμερική επιδιώκει μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι στις εντάσεις μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Παρ’ όλα αυτά, η άνοδος συντηρητικών κυβερνήσεων στην περιοχή και οι εσωτερικές διαφωνίες για το πώς θα ισορροπήσουν οι σχέσεις με Κίνα, ΗΠΑ και Ευρώπη ενδέχεται να περιορίσουν τα αποτελέσματα της Συνόδου.
Χαμηλή συμμετοχή ηγετών
Η χαμηλή συμμετοχή ηγετών επιβεβαιώνει αυτή τη δυσκολία: μόνο 12 από τους 60 προσκεκλημένους αρχηγούς κρατών έχουν επιβεβαιώσει την παρουσία τους. Ανάμεσα στις απουσίες ξεχωρίζουν εκείνες της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν.
Ο αναλυτής Ντανιέλ Ζοβάττο, διευθυντής του Radar Latam 360, εξηγεί:«Η απουσία της προέδρου του Μεξικού, Κλαούντια Σέινμπαουμ, δείχνει ότι προτεραιότητά της είναι η επανεξέταση των δασμών με τις ΗΠΑ, αφού το 84% των μεξικανικών εξαγωγών κατευθύνεται εκεί. Την ίδια στιγμή, ηγέτες όπως οι Χαβιέρ Μιλέι (Αργεντινή), Ναγίμπ Μπουκέλε (Ελ Σαλβαδόρ) και Ντανιέλ Νομπόα (Ισημερινός) ευθυγραμμίζονται ανοιχτά με τον Τραμπ, ενώ άλλοι —όπως οι πρόεδροι της Δομινικανής Δημοκρατίας, του Παναμά, της Κόστα Ρίκα, της Βολιβίας και του Περού— προτιμούν να αποφύγουν την αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον».
Προσθέτει ότι, αν και ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα έχει επιβεβαιώσει τη συμμετοχή του, η χώρα του «κινείται σε πολλαπλά μέτωπα»: ανήκει στους BRICS, επιδιώκει περιφερειακή ηγεσία, αλλά παράλληλα διατηρεί πραγματιστική σχέση με τον Τραμπ, μετά την εκτόνωση της διμερούς έντασης στη συνάντηση της Μαλαισίας.
Αυτή την εβδομάδα, ο Λούλα προκάλεσε συζήτηση δηλώνοντας πως «η Σύνοδος της CELAC έχει νόημα μόνο αν συζητήσουμε για την παρουσία αμερικανικών πολεμικών πλοίων στα νερά της Λατινικής Αμερικής», θέτοντας θέμα εκτός της επίσημης ατζέντας.
Η Σύνοδος συγκαλείται υπό την προεδρία του Κολομβιανού προέδρου Γκουστάβο Πέτρο και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, με τη συμμετοχή του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, των πρωθυπουργών Πορτογαλίας, Φινλανδίας και Κάτω Χωρών, καθώς και του Ουρουγουανού προέδρου Γιαμαντού Όρσι, εκπροσώπου της «τρόικας» της CELAC μαζί με την Ονδούρα και την Κολομβία.
Οι ευκαιρίες και τα όρια της διαπεριφερειακής σχέσης
Μετά τη Σύνοδο του 2023 —και καθώς η επιστροφή του Τραμπ γινόταν όλο και πιο πιθανή— η ΕΕ επιτάχυνε την προσέγγισή της προς τη Λατινική Αμερική, προχωρώντας σε:
την υπογραφή της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur (υπό επικύρωση),
την αναθεώρηση του συμφώνου με το Μεξικό,
και τη μοντερνοποίηση της συμφωνίας με τη Χιλή.
Όπως επισημαίνει ο οικονομολόγος Ερνέστο Τάλβι σε ανάλυσή του για το Real Instituto Elcano, «ο ταχύς ρυθμός με τον οποίο ολοκληρώνονται αυτές οι συμφωνίες δεν είναι τυχαίος, αλλά αντικατοπτρίζει τη σαφή πολιτική βούληση της ΕΕ να ενισχύσει τη στρατηγική της συνεργασία με τη Λατινική Αμερική, μέσα σε ένα πλαίσιο παγκόσμιας γεωπολιτικής αναδιάταξης».
Η ευρωπαϊκή στρατηγική βασίζεται σε τρεις άξονες:
Διεύρυνση συμμαχιών απέναντι στον προστατευτισμό των ΗΠΑ, την άνοδο της Κίνας και την επεκτατική απειλή της Ρωσίας.
Εξασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών (όπως λίθιο, χαλκός, πλατίνα) για την πράσινη μετάβαση μέσω αξιόπιστων εταίρων.
Ανάπτυξη απανθρακοποιημένων αλυσίδων αξίας, αξιοποιώντας τον πλούτο της Λατινικής Αμερικής σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ωστόσο, ο Σίφτερ προειδοποιεί ότι πρέπει να διατηρηθούν οι προσδοκίες ρεαλιστικές. Οι ευρωπαϊκοί πόροι είναι περιορισμένοι, και η ΕΕ θα εστιάσει σε τομείς άμεσου οικονομικού οφέλους, όπως τα ορυκτά και η καθαρή ενέργεια.
Παράλληλα, σημειώνει ότι η Ευρώπη οφείλει να ενισχύσει τις τοπικές ικανότητες καταπολέμησης του διακρατικού εγκλήματος, αλλά και να αντιμετωπίσει τη δική της συμβολή στο φαινόμενο.
Ο αναλυτής Κάρλος Μαλαμούντ του ίδιου ινστιτούτου συμφωνεί: η πρόκληση θα είναι να μετατραπούν οι δηλώσεις περί “διαπεριφερειακής εταιρικής σχέσης” σε απτά αποτελέσματα — στην ενέργεια, την ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση — χωρίς να αναβιώσει μια νέα λογική μπλοκ. «Οι στενοί δεσμοί του Μεξικού, της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής με τις ΗΠΑ, καθώς και της Νότιας Αμερικής με την Κίνα, δεν πρόκειται να αλλάξουν βραχυπρόθεσμα», επισημαίνει.
Ο ακαδημαϊκός Ροχέλιο Νούνιες Καστελιάνο προσθέτει ότι η ίδια η ΕΕ αντιμετωπίζει εσωτερικές αντιθέσεις: «Δεν είναι όλα τα κράτη-μέλη πρόθυμα να ενισχύσουν τους δεσμούς με τη Λατινική Αμερική. Επιπλέον, η Κίνα προσφέρει ευέλικτες συνθήκες, ταχύτητα αποφάσεων και ισχυρή χρηματοδότηση».
Κατά τον ίδιο, αν η Ευρώπη θέλει πραγματικά να ενισχύσει την επιρροή της στην περιοχή, πρέπει να αντιμετωπίσει τα διαρθρωτικά προβλήματα — όχι μόνο μέσω του προγράμματος Global Gateway, αλλά και με την επικύρωση της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur και την πρόοδο σε ζητήματα όπως η μετανάστευση και η ασφάλεια, που απειλούν τη δημοκρατική σταθερότητα στη Λατινική Αμερική.
Προς μια νέα διαπεριφερειακή αφήγηση
Ο Σίφτερ εκτιμά ότι η Σύνοδος της Σάντα Μάρτα θα μπορούσε να σηματοδοτήσει αλλαγή προσέγγισης: «Η παραδοσιακή διπλωματία χρειάζεται εκσυγχρονισμό και ανανέωση. Είναι κρίσιμο να συμμετέχουν πιο ενεργά οι νέοι και τα κοινωνικά κινήματα, ώστε να έχουν πραγματική φωνή στη διαμόρφωση πολιτικών και προτεραιοτήτων».
Ο πρώην επικεφαλής του Inter-American Dialogue θεωρεί ότι η έμφαση στις ψηφιακές μεταβάσεις που συντελούνται και στις δύο ηπείρους θα μπορούσε να ενισχύσει το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή κρίσιμων κοινωνικών τομέων για το μέλλον της σχέσης.
Κατά συνέπεια, η επιτυχία της Συνόδου δεν θα μετρηθεί μόνο από τα υπογεγραμμένα συμφωνητικά, αλλά από την ικανότητά της να διαμορφώσει μια κοινή, συμμετοχική και λιγότερο γραφειοκρατική αφήγηση, ικανή να αντιμετωπίσει τις κοινές προκλήσεις: την κλιματική κρίση, το διακρατικό έγκλημα, την ανισότητα και τη τεχνολογική μετάβαση.
Ρεπορτάζ: Χουλιάνα Γκερρέρο / El Tiempo. Colombia
Αντόνιο Κόστα: «Η συνεργασία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Λατινικής Αμερικής πρέπει να ενισχυθεί για να αντιμετωπίσουμε έναν ολοένα πιο ασταθή κόσμο»
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος συμπροήδρευσε στην 4η Σύνοδο Κορυφής CELAC–ΕΕ που πραγματοποιήθηκε στη Σάντα Μάρτα, υπογράμμισε στην εναρκτήρια ομιλία του την οικονομική, κοινωνική και πολιτική στήριξη που έχει παράσχει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην περιοχή, τονίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης και εμβάθυνσης αυτής της συνεργασίας ώστε Ευρώπη και Λατινική Αμερική να αντιμετωπίσουν από κοινού έναν κόσμο όλο και πιο ασταθή και απρόβλεπτο.
«Στη μακρά πολιτική μου πορεία δεν έχω δει ποτέ τόσες προόδους στις σχέσεις των χωρών μας. Από την τελευταία Σύνοδο Κορυφής έχουμε αυξήσει τις επαφές μας σε όλα τα επίπεδα, με περισσότερες από 600 επισκέψεις υψηλού επιπέδου μεταξύ της ΕΕ και της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής. Έχουμε ενισχύσει τη συνεργασία μας σε τομείς όπως η ενέργεια, η ανθεκτικότητα στην κλιματική κρίση, η ψηφιοποίηση, η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και του λαθρεμπορίου ναρκωτικών, καθώς και στον τομέα της υγείας», ανέφερε ο Κόστα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σημείωσε επίσης ότι οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο περιοχών έχουν αυξηθεί πάνω από 45% από το 2013, ενώ τα εμπορικά συμφωνητικά επεκτείνονται όσο ποτέ άλλοτε, καλύπτοντας πλέον όλες τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
Ο Κόστα ανακοίνωσε ακόμη ότι έχουν ενεργοποιηθεί πόροι άνω των 31 δισεκατομμυρίων ευρώ για την υποστήριξη της ενεργειακής μετάβασης στις χώρες της περιοχής.
«Συγκεντρωθήκαμε εδώ με έναν και μόνο σκοπό: να διασφαλίσουμε ότι αυτή η συνεργασία θα ενισχυθεί και θα εμπλουτιστεί, ώστε να γεφυρώσουμε τις διαφορές μας και να προστατεύσουμε ο ένας τον άλλον σε έναν κόσμο ολοένα πιο ασταθή και ευμετάβλητο. Πρέπει να το πράξουμε μαζί, γιατί μαζί είμαστε ισχυρότεροι, και οι κίνδυνοι του σημερινού πολέμου μάς περικυκλώνουν», τόνισε.
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Αντόνιο Κόστα επεσήμανε: «Ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεταξύ παγκόσμιων δρώντων, μεταβαλλόμενων συμμαχιών και οικονομικών πιέσεων».
Ποιοι ηγέτες περευρέθηκαν στη Σύνοδο CELAC–ΕΕ στη Σάντα Μάρτα
Από τους πρώτους αρχηγούς κρατών που έφτασαν στη Σάντα Μάρτα ήταν ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ.
Άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες που βρίσκονται ήδη στη χώρα είναι ο πρωθυπουργός των Κάτω Χωρών, Ντικ Σχοφ, ο πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, Λουίς Μοντενέγκρο, ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο, και ο πρωθυπουργός της Κροατίας, Αντρέι Πλένκοβιτς.
Ο Λουίς Μοντενέγκρο, πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, αφίχθη περίπου στις 8:48 π.μ., αποτελώντας έναν από τους υψηλότερου επιπέδου συμμετέχοντες στο γεγονός.
Από τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, έχουν επιβεβαιώσει την παρουσία τους ο πρωθυπουργός του Αγίου Χριστοφόρου και Νέβις, Τέρανς Ντρου, ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα (ο οποίος δεν είχε ακόμη φτάσει στη Σάντα Μάρτα την ώρα της αναφοράς), ο πρωθυπουργός του Μπελίζ, Τζον Μπρισένιο, ο πρόεδρος της Ουρουγουάης, Γιαμαντού Όρσι Μαρτίνες, ο πρωθυπουργός της Γουιάνας, Μαρκ Φίλιπς, και η πρωθυπουργός των Μπαρμπέιντος, Μία Αμορ Μότλι.
Οι μεγάλες απουσίες από την αμερικανική ήπειρο και την Καραϊβική είναι εκείνες της Κλαούντια Σέινμπαουμ από το Μεξικό και του Γκαμπριέλ Μπόριτς από τη Χιλή, οι οποίοι φέρεται να απέρριψαν την πρόσκληση λόγω εσωτερικών πολιτικών συγκυριών στις χώρες τους.
Παρουσίες υψηλού επιπέδου και ευρωπαϊκή εκπροσώπηση
Μεταξύ των ηγετών και αξιωματούχων που βρίσκονται στη Σάντα Μάρτα συγκαταλέγονται ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, η υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Τζέσικα Ρόζενκραντς, η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική και Αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Κάγια Κάλας, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της ΕΕ για τη Δίκαιη και Ανταγωνιστική Πράσινη Μετάβαση, Τερέσα Ριμπέρας, καθώς και ο ευρωπαίος επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ακύρωσαν τη συμμετοχή τους, επικαλούμενοι τη χαμηλή προσέλευση ηγετών στη Σύνοδο.
Παρόντες στη Σάντα Μάρτα είναι επίσης οι αντιπρόεδροι του Βελγίου, της Σλοβενίας, του Λουξεμβούργου, της Κούβας και της Αϊτής, ενώ συμμετέχουν 17 αρχηγοί αντιπροσωπειών, 23 υπουργοί Εξωτερικών και εκπρόσωποι 21 διεθνών οργανισμών.
Καταγράφηκε επίσης η άφιξη της υπουργού Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων της Αυστρίας, Μπεάτε Μάινλ-Ράιζινγκερ, και του Σμιθ Ογκουστίν, μέλους του Μεταβατικού Προεδρικού Συμβουλίου της Αϊτής.
Συμμετοχή οικονομικών φορέων και νέες επενδύσεις
Ο πρόεδρος της Τράπεζας Ανάπτυξης της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής (CAF), Σέρχιο Ντίας-Γραναδός, θα συμμετάσχει στη συνάντηση του ιδιωτικού τομέα, όπου προανήγγειλε επενδύσεις στο αεροδρόμιο της Σάντα Μάρτα, σε εκπαιδευτικά ιδρύματα, καθώς και την έναρξη ενός νέου προγράμματος ψυχικής υγείας.
Λίγο πριν τις 9:30 το πρωί, αφίχθη ένας από τους σημαντικότερους καλεσμένους της Συνόδου, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ.
Οι τελευταίες αφίξεις και οι πρώτες δηλώσεις
Μεταξύ των τελευταίων αφίξεων ήταν ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, καθώς και ο Αντόνιο Κόστα, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο οποίος αναφέρθηκε στα προγράμματα συνεργασίας που είχαν συμφωνηθεί πριν δύο χρόνια στις Βρυξέλλες. Ο Κόστα τόνισε ότι η τρέχουσα Σύνοδος αποτελεί ευκαιρία για ανανέωση της κοινής ατζέντας και για τη διαμόρφωση μιας νέας κοινής δήλωσης και οδικού χάρτη.
Λίγα λεπτά πριν από τις 10 το πρωί, κατέφθασε η κολομβιανή αντιπροσωπεία υπό τον υπουργό Εσωτερικών Αρμάντο Μπενεντέτι, ενώ στις 10:02 έφτασε ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα — μία από τις πιο αναμενόμενες παρουσίες. Η χώρα του προετοιμάζεται για τη Διάσκεψη COP30, που θα πραγματοποιηθεί στο Μπελέμ ντο Παρά από τις 10 έως τις 21 Νοεμβρίου.
Δέκα λεπτά αργότερα, έφτασε ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γκουστάβο Πέτρο, συνοδευόμενος από τη μικρότερη κόρη του, Αντονέλα. Μιλώντας στα μέσα ενημέρωσης, ο Πέτρο τόνισε τη σημασία της Συνόδου σε μια εποχή “βαρβαρότητας” στον κόσμο, και απηύθυνε έκκληση για τη διατήρηση της CELAC και της ΕΕ ως δημοκρατικών φάρων.
Παράλληλα, κάλεσε σε σεβασμό των διεθνών συνθηκών, υπογραμμίζοντας ότι «πρέπει να τηρούνται πάνω από κάθε μορφή αυταρχισμού, δεσποτισμού ή ιμπεριαλιστικής επιβολής».
