Η κρίση ασφάλειας σαρώνει τις Άνδεις: οργανωμένο έγκλημα, διαφθορά και αποδιοργάνωση του κράτους. Ανάλυση από την εφημερίδα La Nacion της Αργεντινής.
Η Κολομβία κάνει ένα σκοτεινό πισωγύρισμα με τη δολοφονική επίθεση εναντίον υποψηφίου για την προεδρία. Ο Ισημερινός καταγράφει ιστορικό ρεκόρ εγκληματικότητας. Το Περού πλήττεται από πρωτοφανές κύμα εκβιασμών. Η Βολιβία έχει μετατραπεί σε διάδρομο λαθρεμπορίου. Οι χώρες των Άνδεων έχουν γίνει εστία φόβου, βίας και θανάτου, υποκινούμενες από έναν κοινό παρονομαστή: το οργανωμένο έγκλημα, που έχει γονατίσει εκατομμύρια ανθρώπους, χωρίς κανέναν να τους προστατεύει.
Ανίκανα να ελέγξουν ένα φαινόμενο που εξαπλώνεται σε όλη τη Λατινική Αμερική αλλά έχει επιφέρει καταστροφικές συνέπειες στις χώρες των Άνδεων, οι κυβερνήσεις περιορίζονται σε κούφιες δηλώσεις κατάστασης έκτακτης ανάγκης, με περισσότερο επικοινωνιακό χαρακτήρα παρά ουσιαστικό αποτέλεσμα. Την ίδια στιγμή, οι εγχώριες και διεθνείς μαφίες καταλαμβάνουν περιουσίες, επιχειρήσεις, γη και ζωές.
Αναδιάρθρωση του εγκλήματος
«Ζούμε μια έκρηξη του οργανωμένου εγκλήματος. Η αλυσίδα εφοδιασμού του ναρκεμπορίου έχει κατακερματιστεί, κάτι που δημιουργεί ευκαιρίες για πολλούς παίκτες. Αυτοί, στη συνέχεια, επεκτείνονται σε τομείς όπως η παράνομη εξόρυξη, οι εκβιασμοί και ο κοινωνικός έλεγχος», εξηγεί η Elizabeth Dickinson, αναλύτρια για την Κολομβία στο Crisis Group.
Η αδύναμη κρατική παρουσία καθιστά τις χώρες εύκολη λεία για εγκληματικές οργανώσεις, τοπικές και διεθνείς, όπως το βραζιλιάνικο Primer Comando Capital (PCC), το Comando Vermelho και το Tren de Aragua από τη Βενεζουέλα – τον νέο αστέρα του παγκόσμιου εγκλήματος.
«Η ακραία ατυπία των λατινοαμερικανικών κοινωνιών αποτελεί πόρτα εισόδου στην παράνομη οικονομία», επισημαίνει ο Περουβιανός πολιτικός επιστήμονας Carlos Meléndez, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας.
Κολομβία: Επιστροφή στη βία της δεκαετίας του ’90
Η δολοφονική επίθεση εναντίον του υποψηφίου προέδρου Μιγκέλ Ουρίμπε Τουρμπάι, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά στο κεφάλι από 15χρονο ένοπλο, ξύπνησε μνήμες από τις πολιτικές δολοφονίες των 90s. Παράλληλα, η περιοχή του Κατατούμπο βρίσκεται σε έξαρση συγκρούσεων, που έχουν επηρεάσει πάνω από 92.000 ανθρώπους, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.
«Από πριν την κυβέρνηση Πέτρο παρατηρείται αναδιαμόρφωση της σύγκρουσης. Η αποχώρηση των FARC το 2016 άφησε κενά σε διαδρομές λαθρεμπορίου και παράνομες οικονομίες, που πλέον ελέγχονται από νέες ένοπλες ομάδες», τονίζει η Dickinson.
Οι αναλυτές βλέπουν στην επίθεση κατά του υποψηφίου μια απόπειρα αποσταθεροποίησης και πόλωσης του πολιτικού σκηνικού. Στις δημοτικές εκλογές του 2023 σημειώθηκαν 176 περιστατικά βίας κατά υποψηφίων, μεταξύ αυτών και έξι δολοφονίες.
Το Συμβούλιο Επιχειρηματιών της Κολομβίας ανέφερε τον Μάιο αύξηση στους φόνους, απαγωγές και στην παιδική στρατολόγηση. Οι ανθρωποκτονίες αυξήθηκαν 2% σε σχέση με το 2024, φθάνοντας τα 3.244 περιστατικά.
Ισημερινός: Μία δολοφονία την ώρα
Ο Ισημερινός έχει μετατραπεί στη βιαιότερη χώρα της Λατινικής Αμερικής, με 3.094 φόνους στους πρώτους τέσσερις μήνες του 2025 – αύξηση 58% σε σχέση με το 2024.
Ο πρόεδρος Ντανιέλ Νομπόα επανεξελέγη τον Απρίλιο και έχει χαρακτηρίσει τη σύγκρουση ως εσωτερικό ένοπλο πόλεμο, θέτοντας τις ένοπλες δυνάμεις στους δρόμους. Παρότι υπήρξε προσωρινή μείωση των δολοφονιών, η βία επέστρεψε, παρά τις συνεχείς παρατάσεις της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
Μαζικές εκτελέσεις σε πόλεις, πληρωμένοι δολοφόνοι, πτώματα σε δημόσιους δρόμους είναι η νέα πραγματικότητα. Τα λιμάνια της Γουαγιακίλ και του Ντουράν έχουν μετατραπεί σε κόμβους διακίνησης ναρκωτικών προς την Ευρώπη. Οι συμμορίες επωφελούνται και από το μικροεμπόριο ναρκωτικών, την παράνομη εξόρυξη και τις εκβιαστικές «εμβολιαστικές εισφορές» που κυμαίνονται από 200 έως 500 δολάρια το μήνα.
Σύμφωνα με την αναλύτρια Glaeldys González Calanche, η εγκληματική σκηνή έχει κατακερματιστεί και οι μαζικές σφαγές αποτελούν μέθοδο επιβολής ελέγχου.
Οι κυριότερες συμμορίες, Los Lobos, Los Tiguerones και Los Choneros, συνεργάζονται πλέον με κολομβιανούς αντάρτες και μεξικανικά καρτέλ. Ο Νομπόα πέτυχε πρόσφατα επανασύλληψη του διαβόητου “Fito”, ηγέτη των Choneros, σε πολυτελή κατοικία με υπόγειο καταφύγιο στη Μάντα – απόδειξη της ισχύος και των πόρων που διαθέτει το οργανωμένο έγκλημα.
Περού: Ο εκβιασμός ως καθημερινότητα
Το Περού υποφέρει από ανεξέλεγκτη έκρηξη εκβιασμών, που αγγίζει κάθε κοινωνική τάξη – από καταστήματα μέχρι νηπιαγωγεία και διασημότητες. Τα μηνύματα με απειλές μέσω WhatsApp συνοδεύονται συχνά από δολοφονίες, όπως αυτή του τραγουδιστή Πολ Φλόρες, που δολοφονήθηκε μετά από συναυλία τον Μάρτιο.
Παρά το καθεστώς έκτακτης ανάγκης στη Λίμα, η βία δεν μειώνεται. Μάλιστα, περιοχές όπως το Πούνο και το Κούσκο είδαν αύξηση εκβιασμών κατά 70% και 63% αντίστοιχα, σύμφωνα με τον αναλυτή Eduardo Ruiz (Control Risks).
Πάνω από 500 σχολεία έχουν δεχθεί απειλές το 2025, εκ των οποίων 325 έχουν κλείσει επ’ αόριστον. Σε ένα από αυτά, συμμορία ζήτησε 165.000 δολάρια για να συνεχίσει να λειτουργεί.
Το ναρκεμπόριο και η παράνομη εξόρυξη είναι επίσης σε άνθηση. Το 2023 καλλιεργήθηκαν πάνω από 95.000 εκτάρια κόκας, ενώ το παράνομο εμπόριο χρυσού κυριαρχεί στις εγκληματικές δραστηριότητες, με εξαγωγές κυρίως στην Κίνα.
Βολιβία: Σταυροδρόμι λαθρεμπορίου και πολιτικής βίας
Η Βολιβία κατέγραψε 17% μείωση των ανθρωποκτονιών, αλλά ο πολιτικός βίαιος λόγος και οι εντάσεις, ειδικά μεταξύ υποστηρικτών του Έβο Μοράλες, αυξάνονται. Πρόσφατα, αστυνομικοί σκοτώθηκαν σε οδοφράγματα υποστηρικτών του πρώην προέδρου.
Σύμφωνα με το Insight Crime, οι παραμεθόριες περιοχές της Βολιβίας έχουν μετατραπεί σε κέντρα λαθρεμπορίου, με αυξανόμενη βία. Οι συμμορίες Tren de Aragua και PCC έχουν παρουσία στη χώρα.
Η σύλληψη του αρχηγού του PCC “Tuta” στη Σάντα Κρους φανερώνει το βάθος της διείσδυσης: κυκλοφορούσε ανενόχλητος και ανανέωνε τα χαρτιά του σε εμπορικό κέντρο.
Ο πολιτικός αναλυτής Jorge Dulon επισημαίνει σύνδεση εγκλήματος και πολιτικής: «Η περιοχή του Chapare, οχυρό του Μοράλες, έχει μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη ζώνη, απροσπέλαστη από το κράτος και προνομιακή για τα καρτέλ». Παράλληλα, έχουν κατασκευαστεί κρατικά χρηματοδοτούμενα αεροδρόμια που εξυπηρετούν αποκλειστικά το οργανωμένο έγκλημα.
Η απειλή επεκτείνεται
Το οργανωμένο έγκλημα εξάγεται: το Tren de Aragua δραστηριοποιείται στη βόρεια Χιλή, ενώ στην Αργεντινή καταγράφεται σύνδεση των “Monos” του Ροσάριο με το PCC. Στην Παραγουάη, ο πρόεδρος Σαντιάγο Πένια προειδοποίησε ότι το διασυνοριακό οργανωμένο έγκλημα αποτελεί πλέον την κύρια απειλή για την ασφάλεια.
Μια διαπίστωση που μπορούν να υπογράψουν αρκετοί ηγέτες στην ήπειρο.
Πηγή: La Nacion, Argentina.
