Εν μέσω κρίσης νομιμοποίησης και έλλειψης συναίνεσης ως προς το κατάλληλο πρόσωπο, το Κοινοβούλιο εξετάζει την απομάκρυνση του Χοσέ Χερί μέσω μιας «γρήγορης διαδικασίας». Αν αυτή προχωρήσει, το Περού θα προσθέσει μια ακόμη μεταβίβαση εξουσίας.
Η παραμονή του Χοσέ Χερί ως υπηρεσιακού προέδρου του Περού κρέμεται από μια κλωστή. Την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου, το Κογκρέσο συγκάλεσε έκτακτη ολομέλεια για να συζητήσει επτά προτάσεις μομφής εναντίον του, σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από σκάνδαλα, εισαγγελικές έρευνες και αυξανόμενες πολιτικές πιέσεις, λιγότερο από δύο μήνες πριν από τις γενικές εκλογές.
Η κρίση ξεκίνησε από μη καταγεγραμμένες συναντήσεις του Χερί με Κινέζους επιχειρηματίες που συνδέονται με κρατικές συμβάσεις, αμφιλεγόμενες προσλήψεις στο Προεδρικό Μέγαρο και την επίμαχη χρήση του κοινοβουλευτικού του γραφείου μετά την ανάληψη της εκτελεστικής εξουσίας.
Αν και ο ίδιος ο πρόεδρος υποστηρίζει ότι η ενδεδειγμένη οδός θα ήταν η «κήρυξη έκπτωσης» —η τυπική διαδικασία για αρχηγό κράτους— αρκετοί βουλευτές επιμένουν ότι αρμόζει η μομφή. Αυτό οφείλεται σε μια ιδιαιτερότητα του περουβιανού συστήματος: καθώς ο Χερί ασκεί την προεδρία μόνο λόγω της ιδιότητάς του ως προέδρου του Κοινοβουλίου, αν χάσει το αξίωμα στο Κογκρέσο, χάνει αυτομάτως και τη διακυβέρνηση της χώρας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η έκτακτη συνεδρίαση της Ολομέλειας προμηνύεται ως θεσμικό ορόσημο με αβέβαιη έκβαση, αλλά με άμεσα αποτελέσματα για την προεδρία. Όλα αυτά σε ένα ήδη κρίσιμο σκηνικό: το Περού, χώρα που έχει αλλάξει επτά προέδρους μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, αντιμετωπίζει μια νέα μεταβίβαση εξουσίας λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις γενικές εκλογές.
Η έκτακτη Ολομέλεια του Κογκρέσου βρίσκεται αντιμέτωπη με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας ως προς τις πιθανές διεξόδους από την κρίση διαδοχής. Μεταξύ των επιλογών εξετάζονται η μομφή κατά του προέδρου Χοσέ Χερί, η κατάθεση διαδικαστικής πρότασης για να δοθεί προτεραιότητα στην έκπτωσή του, καθώς και το ενδεχόμενο παραίτησης του ίδιου. Κάθε επιλογή ενεργοποιεί τον ίδιο κοινοβουλευτικό μηχανισμό αντικατάστασης: την εκλογή νέου προέδρου της Βουλής, ο οποίος θα αναλάβει προσωρινά την Προεδρία της Δημοκρατίας.
Η μομφή: η «γρήγορη οδός»
Η λογική πίσω από τις προτάσεις μομφής βασίζεται στο ότι ο Χερί δεν εξελέγη με λαϊκή ψήφο για το συγκεκριμένο αξίωμα, αλλά ανέλαβε την Προεδρία της Δημοκρατίας μετά την έκπτωση της Ντίνα Μπολουάρτε και ελλείψει αντιπροέδρων.
Με βάση αυτή τη διαδοχή, η απομάκρυνσή του από την προεδρία της Βουλής υποχρεώνει το Κοινοβούλιο να εκλέξει νέο επικεφαλής, ο οποίος αυτομάτως θα φορέσει και την προεδρική ταινία. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός πολιτικού ελέγχου, σε αντίθεση με τη διαδικασία έκπτωσης, απαιτεί μόνο απλή πλειοψηφία των παρόντων και έχοντων δικαίωμα ψήφου βουλευτών. Αν εγκριθεί, πρέπει αμέσως να εκλεγεί ο διάδοχος του Χερί, ο οποίος θα αναλάβει την Προεδρία της Δημοκρατίας.
Διαδικαστική ένσταση
Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο, πριν από την ψηφοφορία για τη μομφή, κάποιος βουλευτής να καταθέσει διαδικαστική ένσταση ώστε να ανασταλεί η συζήτηση και να δοθεί προτεραιότητα στην πρόταση έκπτωσης. Αν και ο πρόεδρος του Κογκρέσου διαβεβαίωσε ότι δεν είναι δυνατό να αλλάξει η ημερήσια διάταξη, δεν υπάρχει ομοφωνία επί του ζητήματος.
Αν γίνει δεκτή, η Ολομέλεια θα πρέπει να τροποποιήσει την ατζέντα και να θέσει σε ψηφοφορία την έκπτωση για «μόνιμη ηθική ανικανότητα», διαδικασία που απαιτεί πολύ υψηλότερο όριο ψήφων (87).
Η διαφορά είναι κυρίως πολιτική: η έκπτωση θεωρείται από ορισμένους μια πιο «καθαρή» θεσμική λύση, ενώ η μομφή αντιμετωπίζεται από άλλους ως βεβιασμένος χειρισμός. Και στις δύο περιπτώσεις, η διαδοχή ακολουθεί τον ίδιο κοινοβουλευτικό μηχανισμό: την εκλογή αντικαταστάτη.
Τι συμβαίνει αν παραιτηθεί ο Χοσέ Χερί;
Ένα ακόμη χαρτί στο τραπέζι είναι η προεδρική παραίτηση. Αν ο Χερί επιλέξει να παραιτηθεί πριν από την ψηφοφορία, η παραίτηση πρέπει να γίνει επισήμως δεκτή από την Ολομέλεια.
Όπως και στα προηγούμενα σενάρια, ενεργοποιείται το ίδιο πρωτόκολλο διαδοχής: το Κογκρέσο οφείλει να εκλέξει νέο πρόεδρο της Βουλής, ο οποίος θα αναλάβει προσωρινά την Προεδρία της Δημοκρατίας μέχρι να ολοκληρωθεί η μεταβατική περίοδος και να διεξαχθούν οι γενικές εκλογές.
Ποιοι προβάλλουν ως πιθανοί διάδοχοι;
Μέσα στο κλίμα έντασης, δύο ονόματα συγκεντρώνουν την προσοχή ως πιθανοί διάδοχοι του Χερί σε περίπτωση έκπτωσης, μομφής ή παραίτησης: η Μαρία ντελ Κάρμεν Άλβα (Acción Popular) και ο Χοσέ Μαρία Μπαλκάσαρ (Perú Libre).
Η Μαρία ντελ Κάρμεν Άλβα είναι δικηγόρος με μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημόσια Διοίκηση και την Κοινωνική Ασφάλιση. Η πορεία της περιλαμβάνει συμβουλευτικές θέσεις στο Κοινοβούλιο και σε δημόσιους οργανισμούς, ενώ διετέλεσε πρόεδρος του Κογκρέσου την περίοδο 2021–2022.
Θεωρείται επιλογή «θεσμικής συνέχειας» από δεξιούς πολιτικούς χώρους, όπως τα κόμματα Renovación Popular και Avanza País. Εκπροσωπεί την πιο παραδοσιακή πτέρυγα της περουβιανής πολιτικής, αν και με υψηλά ποσοστά λαϊκής απόρριψης. Η κοινοβουλευτική της θητεία σημαδεύτηκε από αμφιλεγόμενα περιστατικά, όπως το τράβηγμα του χεριού της βουλευτού Ισαβέλ Κορτές εν μέσω συνεδρίασης, η φράση «Είστε στο σπίτι μου!» προς δήμαρχο και η πίεση προς τη βουλευτή Φρανσίς Παρέδες να αλλάξει την ψήφο της.
Ο Χοσέ Μαρία Μπαλκάσαρ, βουλευτής του Perú Libre και πρώην ανώτατος δικαστής στην Καχαμάρκα, φέρει επίσης ένα αμφιλεγόμενο παρελθόν. Απομακρύνθηκε από τη Δικαιοσύνη επειδή ακύρωσε τελεσίδικες αποφάσεις και παραβίασε νομικές αρχές, ενώ προκάλεσε αντιδράσεις με δηλώσεις του σχετικά με τον παιδικό γάμο και τις πρόωρες σεξουαλικές σχέσεις — θέσεις που καταδικάστηκαν από οργανώσεις και το Υπουργείο Γυναικών.
Μια ενδεχόμενη άνοδός του στην προεδρία θα σηματοδοτούσε ιδεολογική μετατόπιση στη μεταβατική περίοδο. Το προφίλ του προκαλεί έντονες αντιστάσεις στους μετριοπαθείς κύκλους και θεωρείται από ορισμένους επιλογή υψηλού ρίσκου για τη σταθερότητα των αγορών εν μέσω προεκλογικής εκστρατείας.
